วันที่ 27 มกราคม 2569 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา ประกาศความสำเร็จครั้งสำคัญในเวทีระดับชาติ โดยผลงานวิจัยเรื่อง “ยุติธรรมชุมชน” (Community Justice)

ผู้ช่วยศาสตราจารย์พิษณุ เจนดง ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายวิชาการเเละคลินิกกฎหมายในฐานะหัวหน้าโครงการ เเละ คณะกรรมการคลินิกกฎหมาย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยาได้รับรางวัล เหรียญเงิน (Silver Medal) ในโครงการ “1 คณะ 1 เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG)” ภายใต้แนวคิด SDG Global Connect: Learning from Best Practices ณ การประชุมวิชาการระดับชาติ พะเยาวิจัย ครั้งที่ 15, ความสำเร็จที่ตอบโจทย์ความยั่งยืน (SDG 16) งานวิจัยชิ้นนี้มุ่งเน้นการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมของประชาชนในพื้นที่ ตำบลสันป่าม่วง จังหวัดพะเยา

โดยการนำแนวคิด “ยุติธรรมชุมชน” และ “กระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางเลือก (ADR)” มาปรับใช้เพื่อลดข้อจำกัดของกระบวนการยุติธรรมทางหลักที่มักมีขั้นตอนซับซ้อน ล่าช้า และมีค่าใช้จ่ายสูง, ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ เป้าหมายที่ 16 (SDG 16) ในด้านการสร้างสังคมที่สงบสุข เป็นธรรม และสร้างสถาบันที่มีประสิทธิผลในระดับท้องถิ่น,, นวัตกรรมสังคม “ยุติธรรมชุมชน” โครงการได้สร้างต้นแบบความร่วมมือ 3 ประสาน (Triple Helix) ระหว่าง คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา, ศูนย์คุ้มครองสิทธิผู้บริโภคจังหวัดพะเยา และผู้นำชุมชนหมู่บ้านทุ่งต้นศรี, เพื่อเปลี่ยนบทบาทของผู้นำชุมชนให้กลายเป็น “นวัตกรยุติธรรม” ที่มีความรู้ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562, โดยผลจากการดำเนินงานพบว่าสามารถจัดการข้อพิพาทในพื้นที่ได้ ช่วยลดความบาดหมางและฟื้นฟูความสัมพันธ์ของคนในชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม,, ความคุ้มค่าเชิงประจักษ์: SROI สูงถึง 7.4 เท่า หนึ่งในจุดเด่นที่ทำให้ผลงานนี้ได้รับรางวัลคือความคุ้มค่าของการใช้งบประมาณ โดยจากการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (Social Return on Investment: SROI) พบว่า การลงทุนทุกๆ 1 บาท สามารถสร้างมูลค่าตอบแทนกลับคืนสู่สังคมได้สูงถึง 7.4 บาท คิดเป็นมูลค่าทางสังคมรวมกว่า 740,000 บาท ซึ่งมาจากการประหยัดค่าใช้จ่ายทางกฎหมาย การลดค่าเสียโอกาสในการทำงาน และมูลค่าการเยียวยาความสัมพันธ์ในชุมชน,, ก้าวต่อไปสู่ Best Practice ระดับสากล รางวัลเหรียญเงินในครั้งนี้ เป็นเครื่องยืนยันว่า “ยุติธรรมชุมชน” ไม่ได้เป็นเพียงงานวิจัยบนหิ้ง แต่เป็นผลงานที่สามารถนำไปขยายผล (Scaling up) เป็นต้นแบบความสำเร็จให้กับพื้นที่อื่นๆ ทั่วประเทศ, เพื่อสร้างระบบยุติธรรมที่ “กินได้” และเข้าถึงง่ายสำหรับประชาชนทุกคนอย่างเท่าเทียม ตามปณิธานของมหาวิทยาลัยพะเยา ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน