รถที่เช่าซื้อจมน้ำ สูญหายหรือเสียหายทั้งคัน ต้องผ่อนต่อหรือไม่ ?

ช่วงที่หลายพื้นที่เผชิญอุทกภัย รถยนต์จำนวนมากถูกน้ำท่วมจนใช้การไม่ได้ ผู้ที่ยังผ่อนรถอยู่จึงกังวลว่า รถเสียหายหมดแล้วยังต้องผ่อนต่อไหม และถ้าประกันจ่ายไม่ครบยอดหนี้ ต้องจ่ายส่วนต่างหรือเปล่า บทความนี้สรุปหลักกฎหมายและแนวคำพิพากษาศาลฎีกา พร้อมข้อมูลด้านประกันภัยจากสำนักงาน คปภ. ให้เข้าใจง่าย

1. เช่าซื้อรถ รถเป็นของใครระหว่างผ่อน

สัญญาเช่าซื้อคือสัญญาที่เจ้าของรถ (ไฟแนนซ์หรือบริษัทลิสซิ่ง) ให้เราใช้รถก่อน และจะโอนรถให้เมื่อผ่อนครบ ระหว่างผ่อน เจ้าของรถยังเป็นไฟแนนซ์ เรามีฐานะ "ผู้เช่าซื้อ" กฎหมายจึงนำหลักเรื่อง "เช่าทรัพย์" มาใช้ด้วย (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 572)

2. หลักกฎหมายสำคัญ 3 ข้อ

• ข้อ 1: รถสูญหายทั้งคัน สัญญาระงับทันที มาตรา 567 ระบุว่าถ้าทรัพย์สินที่เช่าสูญหายไปทั้งหมด สัญญาเช่าย่อมระงับ ซึ่งนำมาใช้กับรถเช่าซื้อที่สูญหายได้ สัญญาจึงสิ้นสุดนับแต่วันเกิดเหตุ ไม่ใช่วันที่ไฟแนนซ์ทวงถาม
• ข้อ 2: เหตุสุดวิสัย ไม่ใช่ความผิดของผู้เช่าซื้อ น้ำท่วมใหญ่เป็นภัยธรรมชาติที่ป้องกันไม่ได้ ตามหลักทั่วไปในมาตรา 219 ลูกหนี้ที่ชำระหนี้ไม่ได้เพราะเหตุที่ตนไม่ต้องรับผิดชอบ ย่อมหลุดพ้นจากหนี้นั้น ผู้เช่าซื้อจึงโดยหลักไม่ต้องผ่อนค่างวดที่ยังไม่ถึงกำหนดอีก
• ข้อ 3: ข้อสัญญาที่เอาเปรียบเกินสมควร อาจไม่มีผลบังคับ หากสัญญาเขียนให้ผู้เช่าซื้อจ่ายครบทุกงวดแม้รถเสียหายจากเหตุสุดวิสัย อาจเข้าข่ายข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 และศาลมีอำนาจลดจำนวนเงินที่เป็น "เบี้ยปรับ" ที่สูงเกินส่วนได้ตามมาตรา 383

3. ตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกา

ฎีกาที่ 1589/2558 (รถเสียหายจากคลื่นสึนามิ) รถเช่าซื้อถูกคลื่นซัดพลิกตะแคงจนใช้การไม่ได้ ผู้เช่าซื้อผ่อนไปแล้ว 8 จาก 48 งวด ศาลวินิจฉัยว่า

•   สัญญาเช่าซื้อสิ้นสุดลง โดยไม่ใช่ความผิดของผู้เช่าซื้อ

•   รถไม่ได้สูญหายสิ้นเชิง ยังมีซากอยู่ เจ้าของจึงมีสิทธิติดตามเอาซากรถคืน

•   ผู้เช่าซื้อไม่ต้องคืนรถในสภาพดี แต่ต้องคืนตามสภาพจริง หากคืนไม่ได้ต้องใช้ราคาซาก ศาลกำหนด 20,000 บาท

•   ค่างวดที่ค้างและค่าใช้ทรัพย์ เรียกไม่ได้ เพราะผู้เช่าซื้อยังไม่ผิดนัด

•   ศาลให้ชดใช้ค่าเสียหายเพิ่มอีก 37,400 บาท โดยพิจารณาว่าถ้าผ่อนครบ เจ้าของรถจะได้ประโยชน์ราว 44,979 บาท

ข้อสังเกตคือ แม้ผู้เช่าซื้อไม่ต้องผ่อนที่เหลือ แต่ศาลอาจกำหนดให้ชดใช้ความเสียหายบางส่วนตามข้อสัญญาและพฤติการณ์ จึงไม่ควรเข้าใจว่า "ไม่ต้องจ่ายอะไรเลย" ตัวอย่างฎีกาที่ 3111/2539 (รถสูญหาย) เมื่อรถที่เช่าซื้อสูญหาย สัญญาเช่าซื้อระงับตามมาตรา 567 และแม้สัญญาจะกำหนดให้ผู้เช่าชดใช้ค่ารถเท่ากับค่าเช่าซื้อที่เหลือทั้งหมด ศาลถือว่าเป็นเบี้ยปรับที่ลดลงได้หากสูงเกินส่วน

 4. ประกันภัยรถยนต์ช่วยอะไรได้บ้าง

ตรวจกรมธรรม์ก่อน ประกันประเภท 1 คุ้มครองน้ำท่วม ส่วนประเภท 2+ และ 3+ ต้องดูว่าซื้อความคุ้มครองน้ำท่วมเพิ่มหรือไม่

ความเสียหายระดับไหน บริษัทจ่ายเท่าไร คปภ. แบ่งความเสียหายรถสันดาปเป็น 5 ระดับ

ตัวเลขนี้เป็นเรทโดยประมาณสำหรับรถสันดาป รถไฮบริดจ่ายเพิ่ม 100,000 บาทในแต่ละระดับ ส่วนรถ EV ตั้งแต่ระดับ A ขึ้นไปให้บริษัทประเมินความเสียหาย โดยดูแบตเตอรี่ประกอบด้วย หากค่าซ่อมประเมินเกิน 70% ของทุนประกันภัย โดยทั่วไปเข้าเกณฑ์ ความเสียหายสิ้นเชิง (Total Loss) บริษัทจะคืนทุนประกัน

เงินประกันไปที่ไหน เมื่อรถยังติดไฟแนนซ์ กรรมสิทธิ์ยังเป็นของไฟแนนซ์ บริษัทประกันจึงจ่ายให้ไฟแนนซ์ก่อนเพื่อปิดยอดหนี้ หากเงินประกันไม่ครบยอดหนี้ ผู้ให้เช่าซื้อบางรายอาจทวงส่วนต่างจากผู้เช่าซื้อ แต่ตามหลักกฎหมายข้างต้น เมื่อรถเสียหายสิ้นเชิงจากเหตุสุดวิสัย สัญญาสิ้นสุด ผู้เช่าซื้อไม่ได้มีหน้าที่ผ่อนส่วนที่เหลือโดยอัตโนมัติ ควรตรวจสัญญาและปรึกษาก่อนยอมรับภาระใดๆ

มาตรการล่าสุดจาก คปภ. ตามข่าวประชาสัมพันธ์ ฉบับที่ สสอ. 178/2569 (28 กันยายน 2569)

•        กรณีตรวจสอบและพิสูจน์ความเสียหายได้ชัดเจน บริษัทประกันภัยพร้อมจ่ายค่าสินไหมภายในไม่เกิน 7 วัน

•        คปภ. จะประสานสมาคมธนาคารไทยเพื่อช่วยลดความล่าช้าของเอกสารจากไฟแนนซ์ในกรณีรถเช่าซื้อที่เป็น Total Loss

•        บริษัทประกันภัยอาจผ่อนผันการชำระเบี้ยประกันภัยรถยนต์ได้ถึง 180 วัน (ยกเว้นรถกลุ่มที่ 1 และ 2)

5. ผู้เช่าซื้อควรทำอะไรเมื่อรถจมน้ำ

1)      เก็บหลักฐานทันที ถ่ายภาพและวิดีโอทุกมุม ทั้งมุมกว้างที่เห็นทะเบียนและระดับน้ำ มุมใกล้ภายในรถ และคลิปเดินรอบคันพร้อมบอกวันเวลาและสถานที่

2)      อย่าสตาร์ทเครื่อง หากรถถูกน้ำท่วม เพราะอาจทำให้เครื่องยนต์เสียหายหนักขึ้นและกระทบการเคลม

3)      แจ้งบริษัทประกันภัยโดยเร็ว ผ่าน Call Center หรือแอปพลิเคชัน เตรียมเลขกรมธรรม์ ทะเบียนรถ วัน เวลา สถานที่ และลักษณะความเสียหาย แล้วขอเลขรับแจ้งเคลม

4)      แจ้งไฟแนนซ์เป็นหนังสือ ว่ารถเสียหายจากน้ำท่วม พร้อมแนบหลักฐาน เพื่อยืนยันว่าเป็นเหตุสุดวิสัย

5)      อย่าเพิ่งเซ็นรับสภาพหนี้ ที่ไฟแนนซ์ส่งมา ตรวจสอบก่อนว่าเป็นธรรมหรือไม่ เพราะเอกสารบางฉบับอาจกระทบสิทธิของเรา

6)      ถ้ารถไม่ถึงขั้น Total Loss และซ่อมได้ ให้เข้าซ่อมตามเงื่อนไขกรมธรรม์ และยังต้องผ่อนต่อตามปกติ

6. สอบถามเพิ่มเติม

•       สายด่วน คปภ. 1186 หรือ LINE @OICCONNECT สอบถามเรื่องประกันภัยและการเรียกร้องสินไหมทดแทน

•       สายด่วน สคบ. 1166 เรื่องสัญญาเช่าซื้อและข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม

•       สายด่วนสภาผู้บริโภค 1502 หรือหมายเลขโทรศัพท์สำนักงาน 0-2938-1502

•       คลินิกกฎหมาย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา โทร 054-466-666 ต่อ 1619 หรือ 083-256-6446

-----------------------

บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี หากมีข้อพิพาท ควรปรึกษานักกฎหมายและ/หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง