ถ้าพูดถึงงานพิธีลงนาม MOU หลายคนอาจนึกภาพงานที่เป็นทางการ เต็มไปด้วยพิธีรีตองและศัพท์แสงทางวิชาการ แต่เรื่องราวที่จะเล่าให้ฟังต่อไปนี้ อยากชวนให้ทุกคนมองข้ามความเป็นทางการนั้นไป และดูว่าจริง ๆ แล้วความร่วมมือครั้งนี้กำลังจะเปลี่ยนชีวิตเด็ก ๆ กลุ่มหนึ่งอย่างไร

ก่อนจะพาไปดูความร่วมมือครั้งใหญ่ ขอชวนทำความรู้จักโรงเรียนศึกษาพิเศษพะเยากันสักนิด เพื่อให้เห็นภาพว่าทำไมความร่วมมือครั้งนี้ถึงสำคัญ โรงเรียนแห่งนี้เป็นสถานศึกษาแบบกินนอน มีนักเรียนมาจากหลากหลายพื้นที่ ทั้งในจังหวัดพะเยา และจังหวัดใกล้เคียง เด็ก ๆ จึงต้องใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันแบบครอบครัวใหญ่ ไม่ใช่แค่มาเรียนแล้วกลับบ้านเหมือนโรงเรียนทั่วไป สิ่งที่น่าสนใจคือแนวทางการเรียนการสอนของที่นี่ เพราะถ้าใช้หลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการแบบตรง ๆ เหมือนโรงเรียนปกติ มันจะไม่ตอบโจทย์เด็กกลุ่มนี้เลย เพราะเด็กแต่ละคนมีความแตกต่างกันมาก ทั้งด้านสติปัญญาและอารมณ์ความรู้สึก ทางโรงเรียนจึงเลือกเน้น “ภาคปฏิบัติ” เป็นหลัก ให้เด็ก ๆ ได้ฝึกฝนอาชีพที่ตัวเองถนัดและสนใจจริง ๆ เช่น ช่างตัดผม หรือการค้าขาย โดยไม่ทิ้งวิชาพื้นฐานอย่างการฟัง การเขียน และการคิดวิเคราะห์ไปเสียทีเดียว เรียกว่าสอนให้เด็ก “อยู่ได้จริง” มากกว่าสอนตามตำรา 

อีกเรื่องที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ คือการดูแลเด็กพิเศษนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายเลย ผู้เขียนได้ลงมาสังเกตุความเป็นอยู่และการใช้ชีวิตของเด็กและครูในโรงเรียน บอกได้เลยว่า ครูที่นี่ต้องมีความอดทนสูงมากและเข้าใจเด็กเป็นพิเศษ เพราะเด็กแต่ละคนต้องการการดูแลที่ต่างกัน โดยเฉลี่ยแล้วต้องใช้บุคลากรทางการศึกษาถึง 3 คน ต่อเด็กพิเศษ 1 คน ที่ต้องทำหน้าที่ทั้งเป็นพี่เลี้ยง เป็นครู และเป็นเพื่อนไปพร้อม ๆ กัน พอเห็นภาพแบบนี้แล้ว ก็คงพอเข้าใจว่าทำไมโรงเรียนแบบนี้ถึงต้องการแรงสนับสนุนและความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอกอย่างมาก และนี่เองคือจุดที่มหาวิทยาลัยพะเยาเข้ามามีบทบาทเพื่อเสริมทัพให้ครูในโรงเรียนศึกษาพิเศษ

วันที่ 18 เมษายน 2569 มหาวิทยาลัยพะเยา และสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ได้ร่วมลงนามบันทึกความร่วมมือกัน ณ วิทยาลัยการจัดการ มหาวิทยาลัยพะเยา อาคารเวฟเพลส กรุงเทพฯ งานนี้นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.สุภกร พงศบางโพธิ์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยพะเยา ที่ให้การต้อนรับคณะผู้บริหารจาก สพฐ. พร้อมด้วย รองศาสตราจารย์ ดร.รักษิต สุทธิพงษ์ คณบดีวิทยาลัยการศึกษา ฝั่ง สพฐ. เองก็ได้รับเกียรติจาก นางภัทรวรรณ ภัทรบวรวุฒิ รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน มาร่วมพูดคุยถึงแนวทางการทำงานร่วมกัน

แล้ว MOU ฉบับนี้ตั้งใจจะทำอะไร? พูดง่าย ๆ คือ อยากเห็นผู้บริหารสถานศึกษาและครูมีความสามารถมากขึ้น อยากยกระดับคุณภาพการศึกษา และที่สำคัญคืออยากทำให้การจัดการศึกษาพิเศษตอบโจทย์เด็กแต่ละคนได้จริง ไม่ใช่แค่ในเชิงนโยบาย แต่ลงไปถึงหน้างานจริง ๆ

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจ คือมันไม่ได้จบอยู่แค่การเซ็นเอกสาร เพราะทันทีที่ลงนามเสร็จ วิทยาลัยการศึกษา มหาวิทยาลัยพะเยา ก็เดินหน้าทำหน้าที่เป็น “พี่เลี้ยง” ให้กับโรงเรียนศึกษาพิเศษพะเยา ที่ตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยา และโรงเรียนการศึกษาพิเศษในจังหวัดเชียงราย บทบาทพี่เลี้ยงในที่นี้ ไม่ใช่การไปสั่งการหรือบอกว่าต้องทำแบบไหน แต่เป็นการเข้าไปให้คำปรึกษา ช่วยเสริมศักยภาพผู้บริหารและครูตามความต้องการจริงของแต่ละโรงเรียน เพราะแต่ละที่ก็มีบริบทและความท้าทายไม่เหมือนกัน ที่น่ารักไปกว่านั้นคือ วิทยาลัยการศึกษายังพานิสิตครูลงพื้นที่ไปทำกิจกรรมร่วมกับโรงเรียนศึกษาพิเศษด้วย ฝั่งนิสิตเองก็ได้ประสบการณ์ตรงในการทำกิจกรรมและทดลองสอนเด็กกลุ่มพิเศษ ส่วนเด็ก ๆ ก็ได้ออกมาเจอสังคม เจอคนใหม่ ๆ ซึ่งช่วยเรื่องการปรับตัวได้เป็นอย่างดี เรียกว่าเป็นความร่วมมือที่ได้ประโยชน์กันทั้งสองฝ่ายจริง ๆ

เป้าหมายสุดท้ายของวิทยาลัยการศึกษาก็ชัดเจนมาก คือ อยากให้เด็กทุกคน ไม่ว่าจะมีความสมบูรณ์พร้อมหรือมีความต้องการพิเศษ ได้รับโอกาสทางการศึกษาอย่างเท่าเทียมตามศักยภาพของตัวเอง ซึ่งก็สอดคล้องกับแนวคิด Societal Wellbeing ของมหาวิทยาลัยพะเยาเอง ที่มองว่าการศึกษาคือหัวใจของการทำให้สังคมอยู่ดีมีสุขอย่างยั่งยืน

แล้วความร่วมมือนี้หน้าตาจริง ๆ เป็นอย่างไร? ลองมาดูตัวอย่างหนึ่งกัน

วันที่ 21 สิงหาคม 2569 กองกลาง และศูนย์ปฏิบัติการจิตอาสา กองกิจการนิสิต มหาวิทยาลัยพะเยา ได้จัดกิจกรรมร่วมกับนักเรียนโรงเรียนศึกษาพิเศษพะเยา โดยหยิบเอากิจกรรม “วาดภาพฝันมหาวิทยาลัยพะเยา” มาต่อยอดทำร่วมกับเด็ก ๆ กลุ่มนี้ ฟังดูอาจเหมือนกิจกรรมง่าย ๆ แค่แจกสีให้เด็กระบาย แต่จริง ๆ แล้วการวาดภาพระบายสีเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์มากในการพัฒนาเด็กพิเศษ เพราะช่วยเสริมสร้างทักษะได้ถึง 4 ด้านหลัก ทั้งด้านอารมณ์และจิตใจ ด้านกายภาพและการเคลื่อนไหว ด้านสังคมและการสื่อสาร รวมถึงด้านสติปัญญาและการรับรู้ ซึ่งพอผู้เขียนได้เห็นเด็ก ๆ ทำกิจกรรมนี้ รู้สึกได้เลยว่า เด็กมีความสุข และตั้งใจในการใช้จินตนาการของตนเอง ผสมผสานกับสีเพื่อระบายภาพที่ตนเองชอบ ทำให้เห็นความตั้งใจ ความมุ่งมั้น และที่สำคัญคือ เด็ก ๆ มีความสุขจริง ๆ

กิจกรรมที่นำมาทำร่วมกับเด็ก ๆ ได้ถูกออกแบบให้เหมาะกับแต่ละช่วงวัย เด็กประถมต้นได้ระบายสีโลโก้มหาวิทยาลัยพะเยา เด็กประถมปลายได้ระบายสีรถเมล์ม่วงคันโปรดของชาว ม.พะเยา เด็กมัธยมต้นระบายสีภาพมหาวิทยาลัยพะเยา ส่วนเด็กมัธยมปลายได้ปล่อยจินตนาการวาดภาพ “มหาวิทยาลัยพะเยาในฝัน” ของตัวเอง และทางศูนย์ปฏิบัติการจิตอาสายังมอบสมุดทำมือให้น้อง ๆ ไว้ใช้ทำกิจกรรมต่อไปอีกด้วย

เรื่องราวทั้งหมดนี้ แม้จะเริ่มต้นจากเอกสาร MOU ฉบับหนึ่ง แต่สุดท้ายกลับกลายเป็นรอยยิ้มของเด็ก ๆ ที่ได้จับพู่กัน ได้ทำความรู้จักกับพี่นิสิต และได้รู้สึกว่าตัวเองก็เป็นส่วนหนึ่งของสังคมเหมือนเด็กทุกคน ความร่วมมือลักษณะนี้เชื่อมโยงโดยตรงกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ขององค์การสหประชาชาติ โดยเฉพาะ SDG 4: การศึกษาที่มีคุณภาพ ที่มุ่งให้ทุกคนเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเท่าเทียมและทั่วถึง ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง รวมถึง SDG 10: ลดความเหลื่อมล้ำ ที่ให้ความสำคัญกับการสร้างโอกาสให้กลุ่มเปราะบางในสังคม อย่างเด็กที่มีความต้องการพิเศษ ได้มีพื้นที่และโอกาสเติบโตไม่ต่างจากใคร