วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 คลินิกกฎหมาย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา ร่วมกับ ศูนย์คุ้มครองสิทธิผู้บริโภคจังหวัดพะเยา หน่วยงานประจำจังหวัดพะเยา สภาองค์กรของผู้บริโภค กองกิจการนิสิต สภานิสิตมหาวิทยาลัยพะเยา ตัวแทนผู้ประกอบการหอพัก ได้จัดเวที ประชุมพัฒนาความร่วมมือการคุ้มครองนิสิตมหาวิทยาลัยพะเยาจากการเช่าหอพักเอกชนและห้องเช่าเพื่ออยู่อาศัย ณ ห้องประชุมคลินิกกฎหมายคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา เพื่อเสริมสร้างหลักประกันสิทธิของนิสิตในฐานะผู้บริโภค และยกระดับมาตรฐานการให้บริการด้านที่พักอาศัยในพื้นที่โดยรอบ มหาวิทยาลัยพะเยา

การบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภายในมหาวิทยาลัย หน่วยงานภาครัฐระดับจังหวัด และผู้ประกอบการหอพักเอกชน ถือเป็นกลไกสำคัญในการสร้างระบบคุ้มครองสิทธิที่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในประเด็นปัญหา #การคืนเงินค่ามัดจำและคุณภาพการให้บริการ ซึ่งเป็นข้อร้องเรียนที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความเป็นอยู่และเสถียรภาพทางการเงินของนิสิตเป็นระยะเวลายาวนาน จากการรวบรวมข้อเท็จจริงและข้อร้องเรียนของนิสิตผู้เช่า พบว่าสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นมีลักษณะซ้ำซ้อนและสะท้อนถึงช่องว่างเชิงระบบหลายประการ ประเด็นแรกคือ ความล่าช้าในการคืนเงินค่ามัดจำ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบอย่างต่อเนื่อง ผู้เช่าบางรายไม่ได้รับเงินคืนภายในระยะเวลาที่เหมาะสมภายหลังสิ้นสุดสัญญาเช่า บางกรณีไม่มีการกำหนดกรอบเวลาในการคืนเงินไว้อย่างชัดเจนในสัญญา ส่งผลให้ผู้เช่าขาดหลักประกันความแน่นอนทางกฎหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเปลี่ยนภาคการศึกษา ความล่าช้าดังกล่าวจึงไม่เพียงเป็นประเด็นทางสัญญา แต่ยังส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและสภาพจิตใจของนิสิตโดยตรง

ประเด็นถัดมาคือ การหักเงินค่ามัดจำโดยไม่มีรายละเอียดชัดเจนหรือ ชี้แจงรายการหัก พบว่ามีบางกรณีที่ผู้ประกอบการหักค่าเสียหายหรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ โดยมิได้แสดงหลักฐานประกอบอย่างชัดเจน เช่น ภาพถ่ายก่อน–หลังการเข้าพัก รายการประเมินความเสียหาย หรือเอกสารแสดงค่าใช้จ่ายจริง การขาดกระบวนการตรวจรับสภาพห้องร่วมกันก่อนและหลังการเช่า ทำให้เกิดข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสภาพทรัพย์สินและความรับผิดชอบ ส่งผลให้เกิดข้อพิพาทระหว่างผู้เช่าและผู้ให้เช่าในภายหลัง สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการกำหนดหลักเกณฑ์และขั้นตอนที่เป็นมาตรฐาน เพื่อสร้างความเป็นธรรมและลดความขัดแย้ง

ในส่วนของเงื่อนไขสัญญาที่อาจไม่เป็นธรรม พบว่าบางสัญญาได้ละเมิดสิทธิของผู้บริโภค เช่น กำหนดเงื่อนไขไม่คืนเงินค่ามัดจำทุกกรณีแม้ไม่มีความเสียหาย กำหนดค่าปรับในอัตราสูงเกินสมควร หรือจำกัดสิทธิในการยกเลิกสัญญาโดยไม่มีเหตุอันควร ข้อกำหนดลักษณะดังกล่าวอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมระหว่างคู่สัญญา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อนิสิตส่วนใหญ่ยังขาดประสบการณ์ในการทำสัญญาเช่า