วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์อุดม งามเมืองสกุล คณบดีคณะนิติศาสตร์ เข้าร่วมเป็นวิทยากรแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในเวทีสัมมนาหัวข้อ “VOICE of the defender: เสียง บทบาท และอนาคตนักปกป้องสิทธิมนุษยชน” ณ โรงแรมกรีนเลค รีสอร์ท จังหวัดเชียงใหม่
สำหรับการสัมมนาในครั้งนี้ จัดขึ้นเพื่อเป็นพื้นที่กลางในการถกเถียง แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียน และร่วมกันกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนงานของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนในสังคมไทย ภายในงานประกอบด้วยการบรรยายให้ความรู้พื้นฐานด้านสิทธิมนุษยชน การทำความเข้าใจถึงบทบาทหน้าที่ของนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ตลอดจนการวิเคราะห์ความเสี่ยง ความท้าทาย และแนวทางการสนับสนุนช่วยเหลือผู้ปฏิบัติงานด้านสิทธิฯ อย่างเป็นรูปธรรม
ในเวทีเสวนา ผศ.อุดม งามเมืองสกุล ได้ร่วมอภิปรายและนำเสนอมุมมองทางวิชาการในประเด็น “หลักเกณฑ์การพิจารณาสถานะผู้ปกป้องสิทธิมนุษยชน” โดยให้ความเห็นสำคัญว่า “ผู้ปกป้องสิทธิมนุษยชน” ไม่ควรถูกตีความอย่างคับแคบ และไม่จำเป็นต้องกำหนดนิยามศัพท์เฉพาะเจาะจงจนตายตัว เนื่องจากประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนมีลักษณะเป็นพลวัต (Dynamic) ที่เปลี่ยนแปลงและขยายขอบเขตอยู่เสมอ
อย่างไรก็ตาม หากมีความจำเป็นต้องวางกรอบเพื่อใช้ในการพิจารณา ควรใช้ความหมายอย่างกว้างที่ครอบคลุมถึง “บุคคล กลุ่มบุคคล ชุมชน หรือองค์กรที่ดำเนินการโดยลำพังหรือร่วมกับผู้อื่น เพื่อส่งเสริม คุ้มครอง หรือเรียกร้องให้มีการเคารพสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นสิทธิทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิทธิชุมชน สิ่งแวดล้อม ที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติ หรือสิทธิของผู้บริโภค” โดยเสนอให้ใช้หลักเกณฑ์พิจารณาจากองค์ประกอบ 6 ประการ ดังนี้
-
วัตถุประสงค์ของการกระทำ: ต้องมีเป้าหมายชัดเจนเพื่อส่งเสริม คุ้มครอง ป้องกัน หรือเรียกร้องให้เกิดการเคารพและการใช้สิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน
-
ลักษณะของการกระทำ: มีการดำเนินกิจกรรมเพื่อส่งเสริมหรือคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในรูปแบบต่างๆ เช่น การให้ข้อมูล การแสดงความคิดเห็น การตรวจสอบ การรณรงค์ การรวมกลุ่ม การชุมนุม การให้ความช่วยเหลือ หรือการใช้กระบวนการทางกฎหมาย
-
ความเกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชน: กิจกรรมดังกล่าวต้องยึดโยงกับสิทธิและเสรีภาพที่ได้รับการรับรองตามรัฐธรรมนูญ กฎหมาย หรือหลักสิทธิมนุษยชนสากล ตลอดจนสิทธิชุมชนและประโยชน์สาธารณะ
-
ความเป็นอิสระของสถานะ: การพิจารณาต้องไม่ยึดติดกับรูปแบบที่เป็นทางการ ไม่จำเป็นต้องอาศัยการจดทะเบียน การเป็นสมาชิกองค์กร การประกอบอาชีพเฉพาะ หรือต้องได้รับการรับรองจากหน่วยงานของรัฐ
-
การพิจารณาพฤติการณ์และข้อจำกัด: ต้องพิจารณาลักษณะ เจตนา และบริบทของการกระทำ รวมถึงการเคารพสิทธิของผู้อื่น โดยการถูกกล่าวหา การถูกดำเนินคดี หรือการฝ่าฝืนกฎหมายที่เกี่ยวเนื่องกับการทำกิจกรรมเพื่อปกป้องสิทธิฯ จะไม่เป็นเหตุให้สูญเสียสถานะนักปกป้องสิทธิมนุษยชนโดยอัตโนมัติ ทั้งนี้ หากมีการกระทำที่ใช้หรือสนับสนุนความรุนแรง หรือยุยงให้เกิดการเลือกปฏิบัติ ให้พิจารณาตามกฎหมายและหลักสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศเป็นรายกรณี
-
หลักการตีความ: ในกรณีที่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับสถานะ ให้พิจารณาโดยคำนึงถึงวัตถุประสงค์ในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเป็นหลัก ตลอดจนยึดถือหลักการไม่เลือกปฏิบัติ หลักนิติธรรม และการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพอย่างมีประสิทธิภาพ
การเข้าร่วมเวทีในครั้งนี้ สะท้อนถึงบทบาทของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา ในการเป็นสถาบันการศึกษาที่มุ่งเน้นการบริการวิชาการและมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนความยุติธรรม ส่งเสริมความเข้าใจด้านสิทธิมนุษยชน และสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน